2021-12-21 12:46:05

Dövize çevrilebilir mevduat hesabı nedir? DÇM nasıl uygulanır, kaç yılında başlamıştır?

“Dövize çevrilebilir mevduat hesabı nedir?” sorusu, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın TL mevduatına dair yapmış olduğu açıklamaların ardından en sık sorulan sorular arasında yer almaya başladı. Dün gerçekleştirilen Kabine Toplantısı sonrası Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yapmış olduğu açıklamalar ile son günlerde yüksek seyretmekte olan döviz kurunda gerilemeler meydana geldi. Doların hızlı bir şekilde düşmesi vatandaşların konu hakkında yoğun bir araştırma yapmasına neden oldu. İnternet üzerinden yapılana araştırmalarda, “Dövize çevrilebilir mevduat hesabı nedir?”, “Mevduat hesabı nedir?”, “DÇM nasıl uygulanır, kaç yılında başlamıştır?” sorularına cevap aranmaya başladı.

Dövize çevrilebilir mevduat hesabı nedir? DÇM nasıl uygulanır, kaç yılında başlamıştır?
fotoğrafı büyüt
Fotoğrafı Paylaş

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Kabine Toplantısı sonrasında yapmış olduğu açıklamalar ile dolar kurlarında ani bir düşüş meydana geldi. İlk olarak 15 seviyelerine gerilemiş olan doların, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yapmış olduğu açıklamalar sonrasında düşüşe geçtiği düşünüldü. Cumhurbaşkanı’nın konuşmaları ve dövize çevrilebilir mevduat hesabı ile ilgili merak ettiklerini araştırmaya başlayan vatandaşlar, birçok sorunun cevabını internet üzerinden yapmış oldukları sorgulamalarla öğrenmeye çalıştı. Peki dövize çevrilebilir mevduat hesabı nedir? DÇM nasıl uygulanır, kaç yılında başlamıştır? İşte detaylar…

DÖVİZE ÇEVRİLEBİLİR MEVDUAT HESABI NEDİR?

Tasarrufu vadeli Türk Lirası’nda olan bir birey, vadesinin sonunda banka ile anlaştığı faizi almaktadır. Bu faizin yüzde 18 olduğunu varsayarsak, kişi parasını vadeli hesap açtırmış olduğu gün dolara yatırmış olsaydı, vadenin bittiği gün getirisi yüzde 50’ye varacaktı. Arada meydana gelen yüzde 32’lik fark, vatandaşa devlet tarafından ödenecek.

Döviz mevduat sahipleri ya da döviz almak yerine parasını TL mevduat yapanlar için banka faizinin TL mevduat faiz oranından oluşacak getirisinin kur farkı altında kalması durumunda bu farkın ödeneceği bir model sunuldu. Kur farkı, yani dövizin TL karşısında değerlenmesi durumunda faiz üzerinde bir getiri farkı meydana gelirse bu fark, mevduat sahiplerine devlet tarafından ödenecek. Ekonomistler tarafından tartışılmakta olan bu sistem, akıllara 60’ların sonundan 70’lerin sonuna kadar olan süreçte Dövize çevrilebilir mevduat hesaplarını getirdi.

Sistemin açıklanmasının ardından dövizde yüzde 30’a yakın düşüşler meydana geldi. Dolar/TL 12 seviyelerine doğru gerilerken Euro/TL ise 15 seviyesini görmüş oldu. Dün akşamdan şuana kadar Dövize Çevrilebilir Mevduat (DÇM)’nin nasıl uygulanacağına yönelik yoğun bir araştırma yapılmaya başladı.

DÇM NASIL UYGULANIR?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ekonomide alınması hedeflenen yeni tedbirleri açıklaması ile döviz kurlarında sert bir düşüş meydana geldi. TL cinsi mevduatla ilgili yeni düzenlemenin detayları ise en merak edilen konular arasına girdi. Türk Lirası’nı koruma planının nasıl gerçekleşeceğini merak eden vatandaşlar, internet üzerinden konuyla ilgili araştırmalar yapıyor. Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Alpaslan Çakar’ın yapmış olduğu açıklamalara göre kamu bankaları dövize çevrilebilir mevduat sistemine dahil olacak. Özel bankalar ise ürünleri bu sisteme yavaş yavaş dahil edecek. TBB Başkanı Çakar “Birçok özel banka genel müdürü arkadaşımla konuştum onlar da girecek” ifadeleriyle konuyla ilgili detaylar verdi.

Dövize çevrilebilir mevduat (DÇM), kur farkının yani dövizin TL karşısında değerlenmesi durumunda faiz üzerinde bir getiri farkı meydana getirmesi durumunda bu farkın mevduat sahiplerine devlet tarafından ödenmesi ile gerçekleştirilecek.

DÖVİZE ÇEVRİLEBİLİR MEVDUAT İLE NE AMAÇLANIYOR?

Dövize çevrilebilir mevduat (DÇM) ile hem zarar etmiş olan vatandaşların zararının tanzim edilmesi hem de dövizde meydana gelebilecek yeni kaymaların engellenmesi hedeflenmekte. Hali hazırda Türkiye’de gerçek kişilerin mevduatlarının yüzde 64’ü döviz, yüzde 36’sı ise TL’de olarak biliniyor. Milli para yerine meydana gelen bu dengesiz durumun ortadan kaldırılması da hedeflenen amaçların arasında yer alıyor. Dövize olan talebin de azalması düşünülerek kurdaki aşırı harekette dengelemeye gidilmesi amaçlanıyor.

DÖVİZE ÇEVRİLEBİLİR MEVDUAT HESABI KAÇ YILINDA BAŞLAMIŞTIR?

İlk kez 1967 yılında açılmış olan dövize çevrilebilir mevduat hesabı, dışarıdan döviz girişini teşvik etmek amacıyla, yurt dışına çalışmaya gitmiş olan bireylerin sayısında artış sağlanması amacıyla başlamıştır. Dövize çevrilebilir mevduat hesabı sahiplerine dövizli işlem hakkı tanınmış, TCMB bu hesaplara, hazine adına kur garantisi vermişti. Yani kur farkları bütçeden karşılanmıştı. Fakat DÇM’lerin anapara ve kur farkı ödemeleri, verilmiş olan garanti nedeniyle hazine için büyük bir yük oluşturmuş durumdaydı.

İlk başta 3,5 milyar dolarlık bir döviz girişi sağlanmış olsa da para arzında artış ve enflasyonda yükseliş meydana gelmiş ve bu da sınırlamalar getirilmesine sebep olmuştu. 1977 yılının ilk aylarının ardından hesap açılması durumunda bir azalma meydana gelmişti. Bu da TCMB ve bankaların ilk açılan hesaplar için garanti sürelerinin gelmesi nedeniyle ödemelerde zorlanmasına neden olmuştu. Bu nedenle dövize çevrilebilir mevduat hesabına 1978 yılında son verilmiş, 1981 yılından sonra ise bu ödemeleri devlet üstlenmiştir.

TL’Yİ KORUMA PLANI NASIL GERÇEKLEŞTİRİLECEK?

TL’yi koruma planının doğru bir şekilde işlenebilmesi için öncelikle bankalarda dövize endeksli hesaplar açılacak. Hesabın açılmış olduğu tarih ile vade bitim tarihine dikkat edilerek kur esas alınacak. Ana paraya aylık mevduat getirisi hesaplanarak bu rakam kur farkından aşağı olması durumunda herhangi bir ekleme gerçekleştirilmeyecek. Fakat ana paranın getirisi kur farkı ile oluşacak rakamdan düşük olursa aradaki fark Hazine tarafından karşılanacak. Ödenecek fark ise gelir vergisi stopajına tabi olmayacak.

Örneğin 32 günlük 100 bin TL’lik dövize endeksli bir hesap açıldığını düşünelim. Getirisi 2 bin TL olacak. Hesabın açılmış olduğu tarihte kura bakılarak 100 bin TL vade 102 bin TL olarak ele alınacak. 100 bin TL dövizin 32 gün sonra getirisine bakılarak, 2 bin TL’nin altında herhangi bir ödeme gerçekleştirilmeyecek. Fakat 32 gün sonra döviz getirisi 2 bin 500 TL ise aradaki 500 TL’lik fark, hesap sahibine geri ödenerek 102 bin 500 TL’lik bir para dönüşü sağlanmış olacak.

DÖVİZE ÇEVRİLEBİLİR MEVDUAT ÜZERİNE UZMAN GÖRÜŞLERİ

Dövize çevrilebilir mevduat hesabı üzerine alanında uzman kişiler tarafından bazı değerlendirmeler gelmişti. Yapılan değerlendirmeleri şu şekilde derledik:

Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati:

“Sayın Cumhurbaşkanımız’ın açıkladığı muhteşem ekonomik manifesto ile dün olduğundan çok daha kararlı bir şekilde yolumuza devam ediyoruz. Kimsenin şüphesi olmasın. Yatırım, üretim, istihdam ve ihracat odaklı Türkiye Ekonomi Modeli ile kazanan taraf Türkiye ekonomisi olacaktır.”

Sabancı Üniversitesi Finans Kürsüsü Başkanı Profesör Özgür Demirtaş:

“Aslında Dolar/TL artışı oranında ekstra bir faiz artışıdır bu. Yani örtülü bir mevduat faizi gibi… Dolar/TL’deki düşüşün nedeni de bu faiz artışı… İkinci bir konu da bu ekstra faizin nereden ödeneceği? O da yeni para basarak ödenecek ise ekstra enflasyon anlamına gelebilir. 1970’lerde benzerlerinin yapılmış bir şey olduğunu biliyorum. Türkiye için Hayırlı olsun.”

Bilkent Üniversitesi Ekonomi Bölüm Başkanı Refet Gürkaynak:

“Yapılan fiilen fiziki bir faiz artışı ama bunu enterasan bir şekilde yapıp nihayetinde o faizi ödemek zorunda kalınmayabileceği bir yapı var. Tehlikeli sonuçları olabilir… Enflasyon ve döviz yükselecek ben bundan fayda sağlayacağım diyen insanlara aradaki fark size ödenecek dendi. Kurun iki misline çıkmasını bekliyorsanız ki geçtiğimiz dönemde çıktı... Eğer bunun yeniden olmasını bekliyorsanız o zaman TL mevduatın getirisi de sizin için %100... Faiz artışı yapıldığı dediğim bu…”

Etiketler